Een mantra voor het leven

[IKBENANDERS 24]

Almatine Leene, de eerste vrouwelijke predikant van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt in Nederland, haalt in een van haar YouTube video’s (Dogmatiek voor iedereen, afl. 1/12) een uitspraak aan van prof. Abraham ‘Bram’ van de Beek: ‘alleen door Jezus leren wij God kennen’. Ze zegt ook: ‘twijfel kan juist heel gezond zijn’.
   Als twijfelen heel gezond is – en dat is ook mijn overtuiging – dan trek ik de uitspraak van van de Beek ook graag even in twijfel. Is het echt zo dat wij alleen door Jezus God leren kennen?

Eerder die dag had ik een korte fietstocht gemaakt en halverwege een pauze ingelast om in de buitenlucht ergens te kunnen mediteren. Net voordat ik op mijn kussen (zafu) ging zitten dacht ik: wat ligt er eigenlijk tussen moeten en willen? Wij moeten zoveel … wij willen zoveel …. Eigenlijk pendelen we voortdurend heen en weer tussen deze twee uitersten, tussen moeten en willen. Beide hebben niets van doen met de vrije wil, integendeel, al valt dat wel meer op bij het moeten dan bij het willen. Toen de timer afging op mijn horloge kreeg ik een ingeving: 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 doen. Tussen moeten en willen ligt 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 doen. Maar, zo vroeg ik mij af, als mensen 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 doen, doen zij dit dan omdat het moet, omdat het zo hoort of omdat zij dit ook echt willen? En kan ik God ook leren kennen door 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 te doen? Stuk voor stuk goede vragen. Bestaan er ook goede antwoorden?

Boeddhisten zijn bekend met het achtvoudige pad: correct inzicht (oftewel: correct zien), correcte intentie (oftewel correct denken), correct spreken, correct handelen, correcte levensonderhoud, correcte inspanning, correcte opmerkzaamheid en correcte concentratie (ook wel: correcte meditatie). Allemaal zaken waar ik ook waarde aan hecht, maar als het er op aan komt nauwelijks bij stil sta. De dagdagelijkse dingen slorpen mijn aandacht op, in mijn gedachten ben ik vaak elders, mijn aandacht verslapt in een gesprek dat nergens over gaat en ik vergeet het vaak om ergens alert op te blijven. Is het niet veel gemakkelijker om één ding goed te doen in plaats van acht?

𝘛𝘶𝘴𝘴𝘦𝘯 𝘮𝘰𝘦𝘵𝘦𝘯 𝘦𝘯 𝘸𝘪𝘭𝘭𝘦𝘯 𝘭𝘪𝘨𝘵 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 𝘥𝘰𝘦𝘯.

Naarmate de avond vorderde besefte ik dat ik eigenlijk nog moest grasmaaien, maar ik had er geen zin in. Niet veel later deed ik het toch. Niet omdat het moest, noch omdat ik het wou, maar omdat ik die dag al te veel uren in mijn stoel had doorgebracht met mijn laptop op schoot. Voor vandaag was het wel genoeg geweest en dus besloot ik om die avond toch maar het gras te maaien. Voor mij was dat op dat moment 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 doen. Niemand kende mijn mijn intentie, elke voorbijganger zag mij aan het werk.

Wat maakte dat ik deze avond uit vrije wil die keuze kon maken? De veelzijdige stichter van de antroposofie Rudolf Steiner zegt het zo: hiervoor waren twee dingen nodig: morele fantasie en morele techniek. Beiden speelden in mijn casus geen hoofdrol. Ook noemt hij wat ik deed noemt ethisch-individualisme. Anderen spreken liever over de christus-impuls.

Het gebeurt niet vaak maar toch komen het moeten en het willen soms wel erg dicht bij elkaar te liggen. Wegens tijdgebrek verliezen we dan of 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 doen uit het oog of we worden door de ernst van de situatie er toe gedwongen om een keuze te maken: wat is nu 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 doen? We komen dit vooral tegen in vraagstukken als abortus en euthanasie, maar ook als er acuut moet worden gehandeld. Wat blijkt nu? Het is veel gemakkelijker om – getraind of niet – te buigen voor dat wat moet en waar het even kan vooral onze lusten bevredigen. Inderdaad, de brede weg bewandelen is makkelijker dan de smalle.

Jezus is voor mij een toonbeeld van 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 doen en God verbergt zich doorgaans voor ons aangezicht. Totdat we 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 doen. Het gaat mij hier niet om persoonlijke ontwikkeling in de moderne zin van het woord. Het gaat mij hier om het samenvallen van onze intentie met die van 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 doen zodat de Christus in ons en door ons heen kan werken. Kan ik zo God ook een beetje beter leren kennen? Ja, en daar is geen religie, geen geloof voor nodig. Wat exclusief voor alle religies geldt – doe vooral goede werken en kom in de hemel – werkt inclusief in en door de mensheid door alle tijdenronden heen: de christus-impuls.

𝘛𝘶𝘴𝘴𝘦𝘯 𝘮𝘰𝘦𝘵𝘦𝘯 𝘦𝘯 𝘸𝘪𝘭𝘭𝘦𝘯 𝘭𝘪𝘨𝘵 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 𝘥𝘰𝘦𝘯.

Deze mantra kan ons leven verrijken, kan ons blijvend van zin en richting voorzien. Niet omdat het moet, niet omdat we er iets voor terug moeten hebben, niet om waardering te krijgen, maar simpelweg om 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 te doen. De oogst? Een verschil kunnen maken, liefde verspreiden, om zelfwaardering te incasseren en nog zo veel meer! Misschien ga je er ook wel heerlijk van ruiken. Allemaal goede dingen dus. God?

𝘛𝘶𝘴𝘴𝘦𝘯 𝘮𝘰𝘦𝘵𝘦𝘯 𝘦𝘯 𝘸𝘪𝘭𝘭𝘦𝘯 𝘭𝘪𝘨𝘵 𝘩𝘦𝘵 𝘨𝘰𝘦𝘥𝘦 𝘥𝘰𝘦𝘯 … door 𝘰𝘯𝘴𝘻𝘦𝘭𝘧 leren wij God kennen.