Wat is nu waar?

[IKBENANDERS 5]

In een lezing over Thomas a Kempis zei Inigo Bocken, wetenschappelijk directeur van het Titus Brandsma Instituut en universitair docent religie- en cultuurtheorie aan de Radboud Universiteit, het volgende over nederigheid:

Citaat

‘Nederigheid is eigenlijk het tegendeel van wat we onder nederigheid zouden begrijpen. Het is geen kleinhouden. Het is juist een soort soeverein worden: niet meegaan met de oordelen van de tijd, niet meegaan met wat de mensen allemaal zeggen, ook niet meegaan met het slim gevonden willen worden. ... Nederigheid is eigenlijk een leren zich los te maken van al die afhankelijkheden van de wereld, van al die oordelen.’

Eerlijk gezegd, zo had ik er nog nooit naar gekeken! Mocht Inigo het bij het juiste eind hebben, dan ben ik de afgelopen jaren veel nederiger geweest dan ik kon vermoeden. Of beter gezegd: ik wist niet dat ik het ben geweest. En toch lees ik op Wikipedia:

Citaat

‘Nederigheid of deemoed is een houding of eigenschap die zich kenmerkt door weinig voor zichzelf te eisen en zichzelf niet op de voorgrond te plaatsen, en afkeer van gebruik van macht of aanvaarden, laat staan opeisen, van eer. Nederigheid gaat niet samen met egoïsme of egocentrisme en dient niet verward te worden met gebrek aan zelfwaardering. Nederigheid, sterk verwant aan bescheidenheid, is het tegenovergestelde van hoogmoed of arrogantie.’

Toch een heel andere invalshoek denk ik dan. Welke van de twee is nu waar? En wat is überhaupt waar? 

Citaat

‘Christus ging met Petrus, Jakobus en Johannes de berg op (d.w.z. naar het Heilige). Hij leidde heb dus naar een goddelijke visie. Daar zagen ze Mozes en Elia naast Jezus. Elia betekent De Weg. Mozes betekent De Waarheid (ethische of morele waarheid). Jezus is Het Leven.’ (R.S., GA 90b)

 

3 mei bewerkt door IKBENANDERS

[Robert Frans 1.669]

Beiden zijn waar. Het houdt in dat je naar jezelf niet anders kijkt dan naar andere mensen. Dat je je eigen behoeften en belangen niet belangrijker vindt, maar jezelf gewoon als een van de vele mensen beschouwd. Wat je jezelf gunt, gun je anderen des te meer. Als iemand bijvoorbeeld een mooie prestatie neerzet, ben je net zo blij daarmee als wanneer je het zelf had gedaan, omdat de prestatie immers belangrijker is dan de persoon die hem uitvoert. Het houdt in dat je mild bent voor anderen, maar streng voor jezelf.

Tegenover God houdt het in dat je je kleinheid en zondigheid tegenover Hem beseft, maar ook hoeveel Hij van jou houdt en hoe barmhartigheid en liefdevol Hij voor je is. Je stelt heel je vertrouwen op Hem en zijn goddelijke wil, meer nog dan je eigen wil, en laat door gehoorzaamheid aan zijn geboden en ingevingen toe Hem in alles de grond en het centrum van je bestaan te zijn. In het besef dat alles wat je aan Hem opdraagt, inclusief je lijden, je genezen en verheerlijkt weer terugkrijgt in veelvoud, hier of hiernamaals.

[Hopper 840]

Dr. Bocken is professor mystieke theologie aan de Universiteit van Leuven.  Dat vind ik bijzonder, het suggereert dat je 'professor' in de mystieke theologie kunt zijn.   Maar dan heb je de mystiek juist niet begrepen, mystiek valt niet te onderwijzen.   Maar goed, dat terzijde.

Voorts is de vraagstelling wat 'nederigheid' nu eigenlijk is, en hoe dat zich tot de praktijk verhoudt.    Kernpunten van Bocken's betoog zijn:

- Geen kleinhouden: Nederigheid wordt vaak verward met zichzelf kleiner maken, maar is volgens Bocken juist een vorm van kracht.

- Soevereiniteit: Het is een "soeverein worden", waarbij men niet meegaat met de waan van de dag, trends of de publieke opinie.

- Autonomie: Het houdt in dat men zich losmaakt van de afhankelijkheid van de oordelen van de wereld.

- Authenticiteit: Het gaat om het loslaten van de behoefte om "slim gevonden" te worden.

---------------------

 

Beide stellingen welke topicstarter presenteert zijn onwaar.   Uiteraard zitten er ware elementen in, maar als je de mystiek er in mee neemt dat is er geen grotere nederigheid dan leegte.  Alles wat ook maar riekt naar 'zelf' dient verwijderd te worden.   Dat vraagt een onmenselijke bescheidenheid/nederigheid welke buiten het taalgebied zich afspeelt.   Waarmee 'nederigheid' niets anders is dan een innerlijk onthechten van de dingen terwijl je tussen de dingen blijft leven.  (Terugtrekken in een klooster is dus eigenlijk niet nederig genoeg).    Dat is een stille terugtocht welke niks met soevereiniteit van doen heeft.   Bocken schiet een bok met die uitspraak.   Waar je namelijk terecht komt is Gods soevereiniteit.

Nu begrijp ik wel waar Bocken die uitspraak over soevereiniteit vandaan haalt.    Hij refereert aan de eerste brief van Johannes 2:15-16 (en andere verzen).  Maar je draagt juist je eigen soevereiniteit over.  Want je soevereiniteit is normaliter aan de wereld ontleent.

[IKBENANDERS 5]

1. Aanhangers van de correspondentietheorie menen dat een uitspraak waar is als deze correspondeert met de werkelijkheid.
2. De coherentietheorie stelt: een uitspraak is alleen waar als deze samenhangt met, in overeenstemming is met, al als waar aanvaarde uitspraken.
3. Aanhangers van de performatieve, deflationistische of redundantietheorie gaan er vanuit dat de categorie 'waarheid' overbodig is. Het verschil tussen de uitspraak 'De tafel is een meter breed' en 'Het is waar dat de tafel een meter breed is' is volgens hen slechts het verrichten van een daad.
4. De pragmatische theorie stelt dat een uitspraak pas waar is als deze een goede gids voor het handelen vormt.

Naast deze theorieën zijn ook nog de correlatietheorie en de consensustheorie bedacht.

Adendum correspondentietheorie: Mieke Mosmuller:

Citaat

‘Het is in zekere zin grappig wanneer je de definitie van de waarheid verneemt zoals Aristoteles die ziet. Het zijn vier regeltjes:

• Als iets zo is en je zegt dat het zo is, dan is dat waarheid.
• Als iets zo is en je zegt dat het niet zo is, dan is dat onwaarheid.
• Als iets niet zo is en je zegt dat het niet zo is, dan is dat waarheid.
• Als iets niet zo is en je zegt dat het wel zo is, dan is dat onwaarheid.

Dat heeft de naam gekregen: correspondentietheorie van de waarheid.’

 

4 mei bewerkt door IKBENANDERS

[IKBENANDERS 5]

Denkend over ‘waarheid’ zoals Cusanus dit zou doen: Het Grootste kan met niets (anders) worden vergelijken omdat het (al) het Grootste is. De begrippen ‘ja’ en ‘nee’ zijn zijn alleen van toepassing op zaken die met elkaar kunnen worden vergeleken, hetgeen een ‘waar’ of ‘niet-waar’ kan opleveren, maar dit is (vanzelfsprekend) niet mogelijk in het geval van het Grootste.

Hierop zegt Cusanus vervolgens in zijn Over de wetende onwetendheid (Damon, 2023):

Citaat

‘Voorts is de grootste waarheid identiek met het absoluut Grootste …

… Eenheid is hetzij verbinding⁠, hetzij oorzaak van de verbinding⁠ …

… de tweeheid is de eerste verdeling⁠ …

… Hieruit volgt dat, zoals de eenheid van nature aan de tweeheid voorafgaat, ook de verbinding van nature aan de verdeling voorafgaat. De verdeling en de andersheid gaan echter van nature samen. Daarom is ook de verbinding, evenals de eenheid, eeuwig, aangezien zij aan de andersheid voorafgaat … 

… Hiermee is dus bewezen: omdat de eenheid eeuwig is, is de gelijkheid eeuwig en is evenzo ook de verbinding eeuwig. Er kunnen echter niet meerdere ‘eeuwigen’ zijn. Zouden er immers meerdere ‘eeuwigen’ zijn, dan zou er – omdat de eenheid aan elke veelheid voorafgaat – iets van nature eerder dan de eeuwigheid zijn, – hetgeen onmogelijk is …

… omdat de eenheid eeuwig is, de gelijkheid eeuwig is en evenzo ook de verbinding, volgt hieruit dat eenheid, gelijkheid en verbinding één zijn. En dit is de drievoudige eenheid ten aanzien waarvan Pythagoras, de eerste van alle filosofen en het sieraad van Italië en Griekenland, leerde dat deze het waard was te aanbidden. …

… toen onze allerheiligste kerkleraren de eenheid ‘Vader’, de gelijkheid ‘Zoon’ en de verbinding ‘Heilige Geest’ noemden, deden ze dit vanwege een zekere gelijkenis met deze vergankelijke zaken. …

… Men zal … geenszins op de juiste wijze tot inzicht van de grootste eenheid kunnen komen, wanneer zij niet als drievoudig begrepen wordt.’

 

bewerkt door IKBENANDERS

[najjreb86 1]

Op 4-5-2026 om 10:33 zei Hopper:

Dr. Bocken is professor mystieke theologie aan de Universiteit van Leuven.  Dat vind ik bijzonder, het suggereert dat je 'professor' in de mystieke theologie kunt zijn.   Maar dan heb je de mystiek juist niet begrepen, mystiek valt niet te onderwijzen.   Maar goed, dat terzijde.

Voorts is de vraagstelling wat 'nederigheid' nu eigenlijk is, en hoe dat zich tot de praktijk verhoudt.    Kernpunten van Bocken's betoog zijn:

- Geen kleinhouden: Nederigheid wordt vaak verward met zichzelf kleiner maken, maar is volgens Bocken juist een vorm van kracht.

- Soevereiniteit: Het is een "soeverein worden", waarbij men niet meegaat met de waan van de dag, trends of de publieke opinie.

- Autonomie: Het houdt in dat men zich losmaakt van de afhankelijkheid van de oordelen van de wereld.

- Authenticiteit: Het gaat om het loslaten van de behoefte om "slim gevonden" te worden.

---------------------

 

Beide stellingen welke topicstarter presenteert zijn onwaar.   Uiteraard zitten er ware elementen in, maar als je de mystiek er in mee neemt dat is er geen grotere nederigheid dan leegte.  Alles wat ook maar riekt naar 'zelf' dient verwijderd te worden.   Dat vraagt een onmenselijke bescheidenheid/nederigheid welke buiten het taalgebied zich afspeelt.   Waarmee 'nederigheid' niets anders is dan een innerlijk onthechten van de dingen terwijl je tussen de dingen blijft leven.  (Terugtrekken in een klooster is dus eigenlijk niet nederig genoeg).    Dat is een stille terugtocht welke niks met soevereiniteit van doen heeft.   Bocken schiet een bok met die uitspraak.   Waar je namelijk terecht komt is Gods soevereiniteit.

Nu begrijp ik wel waar Bocken die uitspraak over soevereiniteit vandaan haalt.    Hij refereert aan de eerste brief van Johannes 2:15-16 (en andere verzen).  Maar je draagt juist je eigen soevereiniteit over.  Want je soevereiniteit is normaliter aan de wereld ontleent.

Je begrijpt er zoals altijd niks van Hopper. Zoals "hoe kan je pr in de mystieke theologie zijn?"... Je kan leren waar die ideeen van mystiek begonnen zijn, en hoe mensen beinvloed zijn door anderen die weer beinvloed zijn door nog weer anderen. Mystiek is verzonnen, en door getheologiseerd door verschillende mensen. Het IS niet, maar bestaat bij de gratie van het denken van de mens. En daar kan je studie naar doen.. Heel interessant overigens, maar als je hier studie naar doet dat snap je wel dat mystiek in feite algebra voor verveelde mensen is"..

Tevens doe jij mij nooit over komen als iemand die leeg is van zichzelf. Je bent vooral vol van jezelf en denkt dat God jou iedere dag een schouderklopje geeft (zoals wedergeboren christenen ook vaak denken).. 

Onmenselijke bescheidenheid zou zijn "we zijn slechts mensjes, we weten niks".. Maar dat zie je in de mystiek niet terug. 

 

[Hopper 840]

Hallo BerJan,

 

Ik denk niet dat een gesprek betreffende mystiek tussen ons beiden zinvol is.

[najjreb86 1]

21 uur geleden zei Hopper:

Hallo BerJan,

 

Ik denk niet dat een gesprek betreffende mystiek tussen ons beiden zinvol is.

Nee dat klopt. Als mensen zo vol zijn van eigen gelijk dan heeft het totaal geen zin inderdaad om een gesprek ermee te voeren. Doet me denken aan die mop van die boeddhistische monnik. Over het glaasje melk dat overliep.

Ik kan me nog herinneren dat op FT aan jou werd gevraagd "heb je jezelf weleens afgevraagd of jij het fout kan hebben"? En jij antwoordde met een woordje "nee"...

Dan weet je wel hoe iemand qua karakter in elkaar steekt. Gelukkig zijn zij die durven te twijfelen aan zichzelf. Want zij bezitten een goed karakter.

[Hopper 840]

45 minuten geleden zei najjreb86:

Nee dat klopt. Als mensen zo vol zijn van eigen gelijk dan heeft het totaal geen zin inderdaad om een gesprek ermee te voeren. Doet me denken aan die mop van die boeddhistische monnik. Over het glaasje melk dat overliep.

Ik kan me nog herinneren dat op FT aan jou werd gevraagd "heb je jezelf weleens afgevraagd of jij het fout kan hebben"? En jij antwoordde met een woordje "nee"...

Dan weet je wel hoe iemand qua karakter in elkaar steekt. Gelukkig zijn zij die durven te twijfelen aan zichzelf. Want zij bezitten een goed karakter.

Daar zijn we het over eens, ik heb geen goed karakter.  Alleen God komt de goedheid toe.

[najjreb86 1]

Op 8-5-2026 om 19:04 zei Hopper:

Daar zijn we het over eens, ik heb geen goed karakter.  Alleen God komt de goedheid toe.

Dat heb je met onzichtbare wezens. Die kan je al het goede EN al het slechte toedenken. Daarom geloven mensen dat God het Goede is en satan het Kwaad.. Allebei net zo onzichtbaar als de kaboutertjes die snachts de afwas doen.

[Hopper 840]

23 minuten geleden zei najjreb86:

Dat heb je met onzichtbare wezens. Die kan je al het goede EN al het slechte toedenken. Daarom geloven mensen dat God het Goede is en satan het Kwaad.. Allebei net zo onzichtbaar als de kaboutertjes die snachts de afwas doen.

Daar zijn we het ook over eens, God is tevens het Goede.  En onzichtbaar.  Maar dat staat ook in de Bijbel:

2 Korinthiërs 4:

18 Dewijl wij niet aanmerken de dingen, die men ziet, maar de dingen, die men niet ziet; want de dingen, die men ziet, zijn tijdelijk, maar de dingen, die men niet ziet, zijn eeuwig.

 

[IKBENANDERS 5]

Op 4-5-2026 om 00:28 zei IKBENANDERS:

In een lezing over Thomas a Kempis zei Inigo Bocken, wetenschappelijk directeur van het Titus Brandsma Instituut en universitair docent religie- en cultuurtheorie aan de Radboud Universiteit, het volgende over nederigheid:

‘Nederigheid is eigenlijk het tegendeel van wat we onder nederigheid zouden begrijpen. Het is geen kleinhouden. Het is juist een soort soeverein worden: niet meegaan met de oordelen van de tijd, niet meegaan met wat de mensen allemaal zeggen, ook niet meegaan met het slim gevonden willen worden. ... Nederigheid is eigenlijk een leren zich los te maken van al die afhankelijkheden van de wereld, van al die oordelen.’

In de podcast-aflevering ‘Kitty Bouwman: Schepping uit liefde – Hildegard von Bingen’ (2026) van Joop van der Elst (EO) hoorde ik Kitty ook nog iets moois zeggen over nederigheid. Iets dat volledig aansluit op wat Inigo al zei over nederigheid in zijn lezing over Thomas a Kempis:

Citaat

‘Nederigheid heeft natuurlijk in de 19e eeuw de betekenis gekregen van je kop buigen en onderdanig zijn. [Maar] nederigheid heeft te maken met humus: in je eigen grond staan, staan in wie je te diepste bent. Dát is de nederigheid. [Maar] blaas je [ook] niet op, [want] dát is de hoogmoed. Wij zijn alleen maar bezig met ons op te blazen … van wie zijn zijn, wat wij moeten zijn, wat wij kunnen zijn … ’

 

9 uur geleden bewerkt door IKBENANDERS

[najjreb86 1]

Op 10-5-2026 om 16:17 zei Hopper:

Daar zijn we het ook over eens, God is tevens het Goede.  En onzichtbaar.  Maar dat staat ook in de Bijbel:

2 Korinthiërs 4:

18 Dewijl wij niet aanmerken de dingen, die men ziet, maar de dingen, die men niet ziet; want de dingen, die men ziet, zijn tijdelijk, maar de dingen, die men niet ziet, zijn eeuwig.

 

We zijn het niet met elkaar eens. Maar je begrijpt me (weer eens) niet..

Ik heb het over dat je alles kan vertellen over onzichtbare dingen. Want ze zijn onzichtbaar en dus valt er niks te bewijzen. Daarom kan je aan een onzichtbare God zowel het goede als het kwaad ophangen. 

En dat Paulus van alles heeft geschreven is prima. Ik neem de beste man niet zo serieus. Met zijn gezemel over onzichtbare dingen.. Hij heeft nog niks bewezen van alle claims die hij deed.

[Hopper 840]

5 minuten geleden zei najjreb86:

We zijn het niet met elkaar eens. Maar je begrijpt me (weer eens) niet..

Ik heb het over dat je alles kan vertellen over onzichtbare dingen. Want ze zijn onzichtbaar en dus valt er niks te bewijzen. Daarom kan je aan een onzichtbare God zowel het goede als het kwaad ophangen. 

En dat Paulus van alles heeft geschreven is prima. Ik neem de beste man niet zo serieus. Met zijn gezemel over onzichtbare dingen.. Hij heeft nog niks bewezen van alle claims die hij deed.

Daar zijn we het ook over eens, een onzichtbare God valt niet te bewijzen.   En dat jij Paulus niet serieus neemt kan ik ook begrijpen, je bent een natuurlijke mens en hebt geen weet van de dingen die des Geestes Gods zijn.

[najjreb86 1]

1 minuut geleden zei Hopper:

Daar zijn we het ook over eens, een onzichtbare God valt niet te bewijzen.   En dat jij Paulus niet serieus neemt kan ik ook begrijpen, je bent een natuurlijke mens en hebt geen weet van de dingen die des Geestes Gods zijn.

Precies wat ik al dacht. Jij-bakken..

En jij trapt in de doorzichtige smoesjes van Paulus.. Als je  zijn mening niet volgt dan ben je gewoon geen geestelijk mens, maar dan ben je een untermensch.. En dan is het logisch dat je het niet snapt.. Als je nog steeds gelooft dat Paulus kennis had van boven dan ben je gewoon gebrainwashed. Moet je maar eens lezen wat de man allemaal schreef. Dat Jezus terug zou komen op de wolken, dat de doden levend zouden worden (lichamelijk) en dan met de levenden (waaronder hijzelf) naar boven zouden stijgen, Jezus tegemoet.

Zijn wereldbeeld is afgedaan, klaar, finito.

 

[IKBENANDERS 5]

OVER HUMUS EN SOEVEREINITEIT

𝘗𝘰𝘱𝘪𝘦 𝘑𝘰𝘱𝘪𝘦 𝘫𝘰
𝘗𝘰𝘱𝘪𝘦 𝘑𝘰𝘱𝘪𝘦 𝘺𝘦𝘢𝘩 (2𝘹)

(Harry Vermegen en Henk Spaan)

Het is al weer even geleden dat een Nederlandse Zen-meester mij vroeg of ik hem ook iets kon vertellen over ‘nederigheid’. Ik bleef hem het antwoord schuldig, ook nadat hij met een synoniem op de proppen kwam: ootmoedigheid. Uitleg kreeg ik wel, maar ik kon er niets mee.
   Ik heb altijd gedacht dat nederigheid iets te maken had met ‘ondergeschiktheid’ of ‘jezelf niet op de voorgrond plaatsen’, maar omdat deze betekenissen nooit echt ‘klikten’ met hoe ik aanvoelde dat de betekenis zou moeten zijn, gaf ik in dit geval liever blijk van mijn onwetendheid.
   Pas vele jaren later, toen ik Inigo Bocken (wetenschappelijk directeur van het Titus Brandsma Instituut, auteur en universitair docent religie- en cultuurtheorie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen) in een lezing over Thomas a Kempis hoorde zeggen: ‘Nederigheid is eigenlijk het tegendeel van wat we onder nederigheid zouden begrijpen. Het is geen kleinhouden. Het is juist een soort soeverein worden: niet meegaan met de oordelen van de tijd, niet meegaan met wat de mensen allemaal zeggen, ook niet meegaan met het slim gevonden willen worden. ... Nederigheid is eigenlijk een leren zich los te maken van al die afhankelijkheden van de wereld, van al die oordelen.’, begon er iets te dagen: destijds had ik mij ook zo gedragen in de Coronacrisis en in het werk dat ik geruime tijd daarvoor ook had verricht in de gehandicaptenzorg.
   Toen daaropvolgend de theologe, docent spiritualiteitstudies en geestelijk begeleidster Kitty Bouwman in een podcast van Joop van der Elst iets over haar boek 𝘚𝘤𝘩𝘦𝘱𝘱𝘪𝘯𝘨 𝘶𝘪𝘵 𝘭𝘪𝘦𝘧𝘥𝘦 (Adveniat, 2025) vertelde, lukte het mij om de betekenis van Inigo pas volledig te omarmen: ‘Nederigheid heeft natuurlijk in de 19e eeuw de betekenis gekregen van je kop buigen en onderdanig zijn. [Maar] nederigheid heeft te maken met humus: in je eigen grond staan, staan in wie je te diepste bent. Dát is de nederigheid. [Maar] blaas je niet op, [want] dát is de hoogmoed. Wij zijn [eigenlijk] alleen maar bezig met ons op te blazen … van wie zijn zijn, wat wij moeten zijn, wat wij kunnen zijn …’.
   En nu begrijp ik ook waarom Christus zich nederig gedroeg toen Hij als de ‘meester’ van de leerlingen de voeten van zijn discipelen waste. Hij ging tegen de gewoonte van Zijn tijd in en stelde zich soeverein op. Hij stond in Zijn humus.

𝘗𝘰𝘱𝘪𝘦 𝘑𝘰𝘱𝘪𝘦 𝘫𝘰
𝘗𝘰𝘱𝘪𝘦 𝘑𝘰𝘱𝘪𝘦 𝘺𝘦𝘢𝘩

Vandaag de dag is het nog altijd niet gebruikelijk dat een meerdere de voeten van zijn mindere wast al heb ik de paus dit op sommige foto’s wel zien doen. Maar, zo denk ik dan, verliest nederigheid niet zijn waarde in de (blinde) imitatie?
   Wat raar toch dat we soms aanvoelen dat er iets niet klopt en dat de betekenis dan alsnog – hoewel pas vele jaren later – wordt aangereikt en alles in eens op zijn plek valt.

9 minuten geleden bewerkt door IKBENANDERS