Groene stroom: houtresten of hele bomen uit het buitenland?

[Tortelduif 6]

Groene stroom: houtresten of hele bomen uit het buitenland?

In Nederland mag een particulier niet zomaar hout uit een bos meenemen. Ook een dode tak die op de grond ligt, is niet automatisch vrij beschikbaar. Het hout behoort toe aan de eigenaar van het bos. Wie het zonder toestemming wegneemt met het oogmerk het zelf te houden, kan zich schuldig maken aan diefstal.

Tegelijkertijd wordt in Nederland op grote schaal hout verbrand voor de productie van elektriciteit. Energiegigant RWE verstookt jaarlijks ruim een miljoen ton houtige biomassa en ontvangt daarvoor, onder voorwaarden, miljarden euro's aan subsidie. Omdat Nederland zelf onvoldoende houtresten heeft, importeert RWE grote hoeveelheden houtpellets uit het buitenland, waaronder Maleisië.

RWE stelt dat deze biomassa bestaat uit houtresten, zoals zaagsel en snoeihout, en dat de biomassa gecertificeerd en duurzaam is. Maar juist die bewering staat inmiddels ter discussie.

Onderzoek van Zembla naar de Maleisische leverancier Rainbow Pellet laat zien dat op het terrein van de pelletfabriek grote hoeveelheden boomstammen liggen. Daarbij gaat het niet alleen om rubberbomen, maar ook om tropisch hardhout uit natuurlijke bossen. Zembla traceerde bovendien een bosbouwer die hout levert aan Rainbow Pellet en die op meerdere plaatsen natuurlijk bos heeft laten kaalkappen en vervangen door plantages. Deze bosbouwer bevestigde dat hij al vijf jaar hout aan Rainbow Pellet levert.

Nog belangrijker is dat Rainbow Pellet zelf heeft erkend dat hele bomen worden gebruikt voor de productie van biomassa. Volgens de producent gaat het daarbij om rubberbomen die het einde van hun levensduur hebben bereikt. RWE heeft eveneens bevestigd dat sinds 2026 hele bomen worden gebruikt en stelt dat dit onder nieuwe Europese regelgeving is toegestaan.

Daarmee wordt de voorstelling dat onze biomassa uitsluitend bestaat uit onbruikbare resten uit de houtindustrie op zijn minst problematisch. Er zijn concrete aanwijzingen dat de werkelijkheid ingewikkelder is en dat in de productieketen ook volledige bomen terechtkomen.

Daar komt een tweede probleem bij. De Nederlandse Emissieautoriteit onderzocht eerder de Maleisische houtpellets die in 2023 en 2024 aan RWE waren geleverd. De NEa concludeerde toen dat het voor die onderzochte leveringen meer dan aannemelijk was dat de pellets waren gemaakt van zaagsel dat bij houtzagerijen was ontstaan. De NEa vond geen reden om aan te nemen dat op grote schaal bomen speciaal tot zaagsel werden verwerkt om daar pellets van te maken.

Dat onderzoek bewijst dus niet dat de pellets uit 2023 en 2024 voor een deel rechtstreeks uit gekapte bomen bestonden. Maar het recente onderzoek naar dezelfde productieketen roept wel ernstige vragen op over de bredere herkomst van de biomassa. Bovendien onderzoekt de politie inmiddels mogelijke misstanden en strafbare feiten rond de import van de Maleisische biomassa. De NVWA heeft RWE volgens Zembla een voorlopige boete opgelegd omdat het bedrijf niet kon aantonen dat de geïmporteerde biomassa uit legaal hout bestaat.

Hier ontstaat de merkwaardige tegenstelling.

Een Nederlandse burger mag geen hout uit een Nederlands bos meenemen.

Maar Nederland importeert ondertussen houtige biomassa uit het buitenland om die in Nederlandse elektriciteitscentrales te verbranden. Die elektriciteit kan vervolgens als hernieuwbare of "groene" energie worden aangemerkt.

En als er vervolgens aanwijzingen zijn dat in de buitenlandse productieketen niet uitsluitend houtresten worden gebruikt, maar ook hele bomen en hout afkomstig uit gebieden waar natuurlijk bos is gekapt, wordt duidelijk hoe belangrijk de herkomst van het hout werkelijk is.

Het woord "groen" kan daardoor een geruststellende indruk wekken die de werkelijkheid van de productieketen verhult. Een houtpellet ziet er immers niet meer uit als een boom. Tegen de tijd dat de pellet in Nederland in een elektriciteitscentrale wordt verbrand, is nauwelijks nog te zien waar het hout oorspronkelijk vandaan kwam.

Een boom uit een bos kan een reeks administratieve gedaanteverwisselingen ondergaan:

boom → hout → zagerij → houtrest → pellet → "duurzame biomassa" → "groene stroom".

Juist die keten maakt controle zo belangrijk.

Het wrange is dat Nederland enerzijds streng genoeg is om een particulier te verbieden een dode tak uit een Nederlands bos mee naar huis te nemen, terwijl het anderzijds een industriële markt heeft gecreëerd waarin enorme hoeveelheden hout uit het buitenland worden geïmporteerd en verbrand met miljarden aan overheidssubsidies.

De vraag is daarom niet alleen of een pellet op papier als "duurzaam" mag worden aangemerkt. De veel fundamentelere vraag is:

Als wij in Nederland zeggen dat hout uit het bos niet zomaar mag worden meegenomen omdat het waarde heeft en ergens aan toebehoort, waarom accepteren we dan dat voor onze gesubsidieerde "groene" energie hout uit buitenlandse bossen onderdeel kan worden van dezelfde keten?

En wanneer vervolgens blijkt dat hele bomen daadwerkelijk bij de pelletproducent terechtkomen, wordt het moeilijker om het verhaal van "we verbranden alleen maar houtresten" zonder meer te accepteren.

Dat betekent niet dat bewezen is dat alle Maleisische biomassa van RWE uit gekapt natuurlijk bos afkomstig is. Dat zou verder gaan dan het beschikbare bewijs. Maar er zijn inmiddels voldoende concrete aanwijzingen en officiële onderzoeken om de veel eenvoudigere voorstelling — "het zijn slechts wat zaagsel en snoeihout, dus het is gewoon groen" — ernstig ter discussie te stellen.

De ironie is daarmee compleet:

Wat de Nederlandse burger niet uit het Nederlandse bos mag halen, halen wij voor onze "groene" energie grotendeels uit het buitenland. En zolang het hout eenmaal tot een pellet is verwerkt, wordt het veel moeilijker om nog te zien waar die boom oorspronkelijk vandaan kwam.

 

Ik ben heel blij met mijn kettingzaagje, waarmee ik gerust de concurrentie aan kan gaan met Marinus Tabak. Dat heeft verschillende bijkomende voordelen, waarvan ik het doorontwikkelen van mijn vaardigheden als het belangrijkste beschouw.