450.000 mensen in voedselarmoede?

[Tortelduif 10]

 

450.000 Nederlanders zouden in voedselarmoede leven. Dat klinkt nogal schokkend. Maar toen ik eens ging kijken wat er precies achter dat getal zit, bleek het verhaal een stuk genuanceerder te zijn dan de kop doet vermoeden.

De oorspronkelijke cijfers komen uit een onderzoek van Ipsos I&O in opdracht van het Rode Kruis. Er werden 1.624 volwassenen ondervraagd. Onder voedselnood verstaat men een tekort aan voedsel en/of voedingsstoffen. Daaronder valt niet alleen daadwerkelijk te weinig eten, maar ook het ervaren van onvoldoende gezond of gevarieerd eten.

Ongeveer 9% gaf aan weleens te weinig te eten. Wanneer ook mensen worden meegerekend die vinden dat ze onvoldoende gezond of gevarieerd eten, komt men op 14%.

Maar vervolgens wordt de groep die voedselnood ervaart én voedselhulp zou willen maar die niet ontvangt omgerekend naar ruim 450.000 volwassenen. Dat is dus een statistische schatting, geen telling van 450.000 mensen die letterlijk geen geld hebben om eten te kopen.

Sterker nog: onvoldoende geld is lang niet bij iedereen de genoemde oorzaak. Bij degenen die aangeven te weinig te eten noemt 52% onvoldoende geld als oorzaak. Bij onvoldoende gezond/gevarieerd eten is dat 72%. Andere oorzaken worden eveneens genoemd.

Daarom vind ik de formulering "450.000 Nederlanders hebben voedselarmoede" nogal contextloos. Het kan gemakkelijk de indruk wekken dat er 450.000 mensen in Nederland zijn die simpelweg onvoldoende geld hebben om te eten. Dat wordt door dit onderzoek niet aangetoond.

Ik zit zelf in de bijstand en heb bovendien drie jaar in de schuldsanering gezeten. Toch heb ik nooit voedseltekort gehad. Ik kon zelfs geld vrijmaken voor het onderhouden van een hond en roken. Inmiddels handel ik ook regelmatig om wat extra inkomen te genereren. Ik ben alleenstaand, heb weinig behoefte aan sociale activiteiten en kan bovendien behoorlijk sober eten zonder daar veel last van te hebben.

Dat laatste is ook relevant. Geen mens is hetzelfde. De één heeft veel meer behoefte aan eten dan de ander. De één vindt twee eenvoudige maaltijden per dag prima, de ander ervaart dat als een groot tekort. De één is goed in budgetteren, creatief met geld en zoekt goedkope oplossingen; de ander heeft daar misschien veel meer moeite mee.

Daar komt bij dat mensen in enquêtes hun eigen situatie beoordelen. Dat is op zichzelf waardevolle informatie, maar het is iets anders dan objectief vaststellen dat iemand, na noodzakelijke lasten en een redelijk uitgavenpatroon, onvoldoende geld overhoudt om voldoende voedsel te kopen.

Ik vraag me daarom af wat we nu eigenlijk meten met die 450.000.

Waarom wordt bijvoorbeeld niet gekeken naar:

• inkomen en werkelijk besteedbaar inkomen;
• vaste lasten;
• schulden;
• gezinssamenstelling;
• vrijwillige uitgaven;
• bezit van bijvoorbeeld een auto;
• eventuele neveninkomsten;
• en wat iemand daadwerkelijk aan voedsel uitgeeft?

Dan zou je veel beter kunnen bepalen hoeveel mensen objectief niet rond kunnen komen, ondanks een redelijk en sober uitgavenpatroon.

Dat betekent niet dat de mensen die in het onderzoek voedselnood rapporteren geen problemen hebben. Die problemen kunnen heel reëel zijn. Maar "450.000 mensen ervaren volgens een brede definitie voedselnood" is iets heel anders dan "450.000 Nederlanders hebben onvoldoende geld om te eten."

En precies dat onderscheid ontbreekt wat mij betreft nogal eens in de emotionele berichtgeving.

Een indrukwekkend getal is nog geen volledige verklaring van het probleem.