Macht, centralisatie en goddelijke soevereiniteit: een theologisch-politieke overdenking

[Figulus 151]

De Bijbel biedt een diep inzicht in de relatie tussen macht, leiderschap en menselijke beperkingen. Centraal staat de erkenning dat absolute macht alleen bij God behoort. Als Schepper is Hij de enige die macht kan hanteren zonder corrumperend effect. Elke poging van mensen om absolute macht te concentreren leidt historisch en theologisch tot misbruik, omdat menselijke gebrokenheid, eigenbelang en beperkte kennis altijd een rol spelen. De verhalen van Babel, de koningen van Israël, en de wereldmachten in Openbaring illustreren dit principe herhaaldelijk.

Centralisatie van macht is het kernprobleem. In Babel verenigden mensen zich in één centrum, in hun ambitie om een naam voor zichzelf te maken, wat volgens Genesis een directe opstand tegen God vertegenwoordigt. God geeft als opdracht verspreiding, wat een rem vormt op menselijke hoogmoed en collectieve autonomie. Centralisatie maakt macht onherroepelijk en moeilijk te corrigeren, terwijl verspreiding van verantwoordelijkheid en gezag de kans op machtsmisbruik beperkt. Vanuit dit perspectief is een wereldregering, zoals soms in apocalyptische literatuur wordt voorgesteld, het ultieme voorbeeld van menselijk centraliseringsdrang: een systeem waarin politieke, economische en religieuze macht samenkomen zonder God als norm.

De Bijbel laat ook zien dat leiderschap onvermijdelijk is. Niet iedereen is toegerust om te leiden, en samenleving vereist orde. In Israël werkte God vaak via koningen, van David tot zelfs heidense vorsten zoals Cyrus. Leiders zijn daarom instrumenten van Gods voorzienigheid, mits zij erkennen dat hun autoriteit afgeleid is van Zijn gezag. Dit betekent dat menselijke leiding altijd onderworpen moet zijn aan God, en dat ware legitimiteit voortkomt uit morele gehoorzaamheid, niet uit menselijke dwang of autonomie.

Het spanningsveld tussen menselijke keuze en leiderschap wordt verder gecompliceerd door de realiteit dat niet iedereen God erkent. Sommige mensen accepteren een godvrezende leider vrijwillig, terwijl anderen zich heimelijk of openlijk verzetten. Dit bevestigt dat macht en gehoorzaamheid niet automatisch samenvallen. Gehoorzaamheid is het gevolg van een vrije keuze; zij kan geveinsd worden, maar innerlijke erkenning blijft een kwestie van wil. Een rechtvaardige leider kan externe loyaliteit afdwingen, maar het hart van de mens blijft ongrijpbaar.

Dit principe wordt zichtbaar in de eschatologie van Openbaring. Als Christus terugkeert en duizend jaar op aarde regeert, wordt Hij gepresenteerd als een absolute Koning, rechtvaardig en onomstotelijk in gezag. Zijn macht is “onweerstaanbaar” in de zin dat niemand Hem kan omverwerpen, maar het gebruik van gezag verschilt fundamenteel van menselijke dictatuur: Hij handhaaft gerechtigheid, beschermt de zwakken, en oefent gezag uit zonder innerlijke dwang. Vrije keuze blijft bestaan, en mensen kunnen hun gehoorzaamheid al dan niet oprecht tonen. Het verschil met menselijke centralisatie is cruciaal: een dictator dwingt loyaliteit uit zelfbelang, terwijl Christus gezag uitoefent vanuit volmaakte gerechtigheid.

De beschrijving van rampen in Openbaring — 1/4den en 1/3den van schepping die vernietigd wordt — wijst ook op een lange tijdspanne of symbolische proporties. Een letterlijke directe opeenvolging zou de wereld snel vernietigen; in werkelijkheid dienen de rampen als waarschuwing en beperking van kwaad, terwijl een overblijfsel van gehoorzame mensen intact blijft. Dit illustreert dat goddelijke orde en menselijke verantwoordelijkheid elkaar kruisen: machtsstructuren kunnen worden aangewend om chaos te beperken, maar de innerlijke erkenning van God blijft een vrijwillige keuze.

Samengevat leidt deze overdenking tot enkele kerninzichten:

• Absolute menselijke macht is inherent gevaarlijk. Alleen God kan dit hanteren zonder corruptie.
• Centralisatie van macht vergroot risico’s op misbruik, terwijl spreiding van gezag, zoals God beval in Genesis, bescherming biedt.
• Leiderschap is noodzakelijk, maar legitimiteit hangt af van erkenning van God en morele gehoorzaamheid.
• Vrijwillige erkenning van God is essentieel, gehoorzaamheid kan nooit volledig worden afgedwongen.
• Eschatologische literatuur zoals Openbaring illustreert deze principes: zelfs onder een rechtvaardige en machtige Koning blijft de vrije wil van de mens een factor.

Het theologische en politieke spanningsveld is daarmee duidelijk: menselijke samenleving functioneert binnen de grenzen van Gods soevereiniteit. Centralisatie kan tijdelijk orde scheppen, maar blijft kwetsbaar. Echte legitimiteit van leiderschap — nu of in de eschatologische toekomst — vloeit altijd voort uit gehoorzaamheid aan God, en niet uit de concentratie van menselijke macht.