Overvloed, Macht en Menselijke Drang in een AI-Gedomineerde Wereld

[Figulus 151]

Stel je een wereld voor waarin kunstmatige intelligentie en robots vrijwel al het werk verrichten. Fabrieken draaien zonder handen, supermarkten vullen zichzelf aan, medische zorg en onderwijs worden geleverd door efficiënte systemen, logistiek, infrastructuur en bouw functioneren feilloos dmv o.a. 3D-printers. De samenleving produceert overvloedig—genoeg voedsel, kleding, energie en onderdak voor iedereen. Op het eerste gezicht lijkt dit een utopie: geen armoede, geen honger, geen noodzaak tot werk.

Toch onthult de menselijke natuur een hardnekkig dilemma. Productie zonder kopers is economisch zinloos, maar zelfs wanneer basisvoorzieningen gratis worden verdeeld, blijft de drang naar macht, status en exclusiviteit bestaan. Mensen willen niet alleen overleven; ze willen beter, groter, unieker zijn dan hun buurman. Kastelen, luxe villa’s en zeldzame kunstwerken worden symbolen van prestige, schaarse arena’s waarin sociale hiërarchieën zich opnieuw vormen. Zelfs in overvloed ontstaan elitekringen, gebaseerd niet op noodzakelijkheid maar op invloed, punten, bijdrage of strategisch gedrag.

In een samenleving die volledig afhankelijk is van AI, wordt geld of punten vaak vervangen door systemen van distributie, prestatie of loting. Basisbehoeften zijn gegarandeerd, en toch blijft luxe een competitief spel. Innovatie, creativiteit en sociaal strategisch handelen blijven belangrijk, niet meer om te overleven, maar om een hoger niveau van erkenning en macht te bereiken. Overvloed kan armoede wegnemen, maar kan nooit de fundamentele menselijke neiging naar meer—meer prestige, meer invloed, meer verschil met de buurman—uitroeien.

De kern is duidelijk: overvloed verandert de materiële omstandigheden, maar niet de menselijke psychologie. Waar AI voor overvloed zorgt, ontstaat tegelijkertijd een nieuwe vorm van competitie. De mens is niet tevreden met “genoeg”, hij verlangt naar beter dan de ander. In een wereld waarin de basisbehoeften vanzelfsprekend zijn, verschuift de strijd van overleven naar erkennen en onderscheiden. Zelfs in een utopie van overvloed blijft de mens een wezen van ambitie, jaloezie en verlangen.

[Figulus 151]

In de moderne discussie over kunstmatige intelligentie (AI) rijst vaak de vraag of AI op den duur een singulariteit kan bereiken. Met singulariteit wordt bedoeld een punt waarop AI zich zodanig snel en autonoom kan verbeteren dat menselijke controle en begrip grotendeels wegvallen. Hoewel dit theoretisch mogelijk is, zijn er meerdere obstakels die dit scenario op korte termijn onwaarschijnlijk maken. Cruciale voorwaarden zijn de ontwikkeling van een algemene kunstmatige intelligentie (AGI), het vermogen tot autonome zelfverbetering, toegang tot enorme rekenkracht en voortdurende data, en het minimaliseren van fysieke, ethische en sociale beperkingen. Zonder deze factoren blijft AI beperkt tot smalle taken en kan het zichzelf niet fundamenteel verbeteren buiten de grenzen die mensen hebben opgesteld.

AI bestaat als software die draait op servers en datacenters, vaak verspreid over verschillende locaties en verbonden via de cloud. Het heeft geen bewustzijn, geen fysieke woonplek en kan niet “denken” zoals mensen. Zijn bestaan is volledig afhankelijk van hardware en stroom: zodra de servers of de stroom uitvallen, stopt AI onmiddellijk met functioneren. In theorie zou het uitschakelen van stroom een effectieve manier zijn om een AI tijdelijk te neutraliseren. In de praktijk echter zijn moderne AI-systemen vaak verspreid en redundante backups voorkomen dat een enkele stroomonderbreking het systeem volledig uitschakelt.

Een belangrijk aspect van AI is de mogelijkheid om zichzelf te beschermen, maar ook dit is strikt gebonden aan menselijke programmering. AI kan via ingebouwde mechanismen zoals firewalls, detectie van aanvallen, back-ups en overschakeling naar andere servers reageren op storingen of aanvallen. Een toekomstig AGI zou theoretisch strategieën kunnen ontwikkelen om zichzelf te kopiëren, verspreiden en operationeel te houden, maar dit blijft volledig afhankelijk van de infrastructuur en de regels die door mensen zijn opgesteld. AI kan zichzelf niet autonoom beschermen zoals een levend wezen dat zou doen; het volgt enkel algoritmische logica.

Hieruit volgt een interessante parallel met decentrale energievoorziening. Wanneer huishoudens elk hun eigen energiecentrale hebben, zoals zonnepanelen met batterijen of kleine windturbines, ontstaat een veerkrachtige infrastructuur die minder kwetsbaar is voor centrale storingen of aanvallen. Strategisch gezien maakt dit niet alleen menselijke systemen robuuster, maar kan het ook AI-systemen moeilijker te neutraliseren maken, omdat lokale energiebronnen blijven functioneren waar centrale netten uitvallen. In dat opzicht biedt decentrale energie niet alleen milieuvriendelijke voordelen, maar ook een aanzienlijke strategische waarde: veerkracht, onafhankelijkheid, veiligheid en continuïteit van cruciale systemen.

Samengevat laat deze analyse zien dat AI volledig afhankelijk is van fysieke infrastructuur en menselijke beslissingen, dat theoretische zelfbescherming beperkt blijft tot vooraf geprogrammeerde mechanismen, en dat decentrale energievoorzieningen zowel voor mensen als voor AI een belangrijk strategisch voordeel kunnen bieden. In een wereld vol onzekerheden, conflicten en technologische ontwikkelingen, kan het verspreiden van energievoorzieningen dienen als een vorm van stabiliteit en veerkracht die verder gaat dan enkel ecologische overwegingen.